Kinh tế Việt Nam 2014: Áp lực cải cách và triển vọng Thứ hai 24/02/2014 16:00 GS., TS. Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam (Tài chính) Nhằm cung cấp cho độc giả các góc nhìn đa chiều hơn về diện mạo và triển vọng kinh tế Việt Nam, chung tôi trân trọng giới thiệu đến độc giả bài viết của chuyên gia kinh tế - GS., TS. Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam về bức tranh viễn – cận của nền kinh tế trong thời gian qua cũng như dự cảm về triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2014.
Nhìn lại diễn biến kinh tế vĩ mô năm 2013, nhiều quan điểm cho rằng diện mạo kinh tế Việt Nam năm 2013 so với năm 2012 đã có nhiều nét tươi sáng hơn, tạo đà để bứt phá đi lên trong năm 2014, thể hiện ở việc hoàn thành cơ bản các mục tiêu mà Quốc hội đề ra từ đầu năm như lạm phát ổn định, lãi suất thấp...
Bên cạnh đó, ở góc nhìn khác, có ý kiến cho rằng, bức tranh chung của kinh tế Việt Nam vẫn còn rất nhiều mảng xám như số lượng doanh nghiệp phải đóng cửa lớn, tồn kho cao, nợ xấu tín dụng và bất động sản chưa thực sự được giải quyết triệt để...…
Nhìn xa hơn, đó là những quan ngại về tính hiệu quả và chất lượng của tăng trưởng kinh tế. Theo đó, có những nhìn nhận trái chiều khi đưa ra nhận định và dự cảm về triển vọng kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong năm 2014, từ đó dự kiến những giải pháp cần có để đối phó với những tình huống có thể xảy ra với nền kinh tế trong năm tới.
Bức tranh viễn - cận của nền kinh tế
Cách đây 6 - 7 năm, khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), ai cũng hy vọng và tin tưởng rằng nền kinh tế Việt Nam sẽ bay lên và “hóa rồng”. Nhưng thực tế đang diễn ra hiện nay không phải như vậy: trong khi các nền kinh tế trên thế giới vốn bị lâm vào khủng hoảng “trăm năm mới có một lần” (giai đoạn 2008 - 2011) hay các nền kinh tế châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, từ chỗ rất thăng trầm (trong giai đoạn từ năm 1997 cho đến gần đây), đã bắt đầu khởi sắc thì nền kinh tế Việt Nam lại ở vào thế bị “kẹp” trong tình trạng tắc nghẽn tăng trưởng.
Đi liền với xu hướng đó là Việt Nam đang có dấu hiệu tụt hậu xa hơn so với thế giới trên nhiều phương diện kinh tế cơ bản (như GDP/người, năng lực cạnh tranh, hiệu quả quản trị vĩ mô...). Xu hướng này đã bộc lộ từ lâu và tiếp tục được bộc lộ rõ hơn trong thời gian gần đây.
Đồ thị 2 cho thấy năm 2000, khoảng cách giữa mức thu nhập đầu người của Việt Nam với thu nhập đầu người của Trung Quốc chỉ là 450 USD/người/năm. Nhưng 10 năm sau, đến năm 2010, khoảng cách đó đã lên tới 3.110 USD/người/năm. Độ doãng rộng hơn gần 2.700 USD. Hay so với Thái Lan, tương quan khoảng cách tương ứng với các mốc thời gian trên là 1.610 USD và 2.990 USD/người/năm; nghĩa là mức độ “nghèo” hơn của người dân Việt Nam so với người dân Thái Lan đã tăng thêm gần 1.400 USD/người/năm.
Đồ thị 3 đưa ra một bức chân dung khác: nền kinh tế Việt Nam đang ở trong giai đoạn suy giảm tốc độ tăng trưởng kéo dài nhất kể từ khi bắt đầu quá trình Đổi mới.
Nhận định về trạng thái cơ bản của kinh tế Việt Nam hiện nay, hiện có 2 loại ý kiến. Trong đó, một loại ý kiến nhìn nhận xu hướng tích cực của nền kinh tế thông qua một số mục tiêu đạt được trong năm 2013, ví dụ như kiềm chế lạm phát, tăng dự trữ ngoại tệ, ổn định tỷ giá hối đoái... Đà suy giảm tăng trưởng cũng có vẻ bắt đầu được chặn lại, quá trình phục hồi tăng trưởng bắt đầu với tốc độ tăng GDP quý sau cao hơn quý trước trong suốt cả năm, mặc dù tăng trưởng GDP cả năm cũng chỉ khoảng 5,4% - một mức khá thấp. Đó thực sự là những kết quả tích cực và rất có ý nghĩa cho nền kinh tế sau một thời gian dài vật lộn với khó khăn.
Nhưng cần nhấn mạnh rằng, xu thế tăng trưởng GDP tổng thể - tính theo năm - vẫn chưa được đảo ngược. Nền kinh tế vẫn đang trên đường thoát ra khỏi tình trạng trì trệ tăng trưởng trong một vài năm tới. Nếu nói rằng trạng thái cơ bản của nền kinh tế đang là ổn định vĩ mô thì đó là sự ổn định đã được thiết lập và đặt trên một nền tảng vĩ mô chưa thực sự mạnh.
Tại sao lại nói như vậy? Vì các nhiệm vụ chiến lược mà nền kinh tế phải giải quyết - ba trọng điểm tái cơ cấu kinh tế và đổi mới mô hình tăng trưởng, ba đột phá chiến lược mà Đại hội XI đã đưa ra - vẫn còn ngổn ngang, mặc dù đang được triển khai khá bài bản và mang tính chiến lược.
Cho nên, có thể nhận định rằng, quỹ đạo cũ của nền kinh tế, tức là quỹ đạo mà nền kinh tế Việt Nam đang “thăng trầm” trong những năm qua, hiện nay vẫn chưa thay đổi. Trong khi dư địa chính sách bị thu hẹp, điều đó có nghĩa là nếu nền kinh tế tiếp tục nỗ lực gia tăng thành tích ngắn hạn bằng cách tăng đầu tư, bằng cách chống lạm phát vẫn theo kiểu như từ trước đến nay thì nền kinh tế vẫn tiếp tục gia tăng rủi ro, gia tăng nguy cơ dài hạn, chiến lược. Sở dĩ nói như vậy là bởi vì các nỗ lực đầu tư để tăng trưởng đang diễn ra trong một cấu trúc thực sự chưa hợp lý, theo một cơ chế phân bổ nguồn lực mà chính Việt Nam đang muốn thay thế nó một cách triệt để và nhanh chóng. Tiếp tục đầu tư trong khuôn khổ cấu trúc đó để “gỡ” tăng trưởng có thể sẽ là tích đọng thêm rủi ro và nguy hiểm nhiều hơn.
Như chúng ta biết, năm 2013, chỉ số năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam trong bảng xếp hạng của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tăng 5 bậc. Tăng như vậy, có phải là nền kinh tế đã đảo chiều? Đây vẫn là một câu hỏi ngỏ. Nhưng dù chúng ta có công nhận rằng nền kinh tế Việt Nam đã đảo chiều đi chăng nữa thì vẫn mới chỉ là đảo chiều trên một nền tảng chưa thực sự mạnh, với độ rủi ro còn lớn. Với nền tảng đó, nếu Việt Nam không cẩn thận thì bất ổn định sẽ xuất hiện trở lại và những vấn đề cơ cấu có khi còn trở nên tồi tệ hơn.
Trên thực tế, các cơ sở cho tăng trưởng của năm 2013 yếu hơn năm 2012. Bằng chứng là tín dụng sau 11 tháng, chỉ mới tăng được hơn 7,5%. Với sức hút tín dụng yếu như vậy ở một nền kinh tế mà tăng trưởng GDP lệ thuộc vào vốn đến 80% thì GDP không thể tăng trưởng bình thường. Thêm vào đó, cơ sở ngân sách cho tăng trưởng năm 2013 cũng chưa vững chắc. Thu chi ngân sách thấp so với tiến độ cần thiết.
Năm 2013, như nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra, cả 3 cơ sở nội địa của tăng trưởng GDP - khu vực doanh nghiệp nhà nước, khu vực doanh nghiệp tư nhân và khu vực nông nghiệp, nông thôn - hoạt động kém hơn năm trước. Cả 3 động lực tăng trưởng trong nước bị “yếu ga” nghiêm trọng. Nhiều doanh nghiệp nội địa tiếp tục đóng cửa. Số liệu thống kê cho thấy, tính đến hết tháng 11/2013, số doanh nghiệp đóng cửa đã lên tới gần 55.000 doanh nghiệp, cao hơn cả số lượng doanh nghiệp đóng cửa của hai năm trước. Mà doanh nghiệp trụ lại đến năm thứ 3 rồi mới đóng cửa thì đa số đều là những doanh nghiệp mạnh hơn doanh nghiệp đóng cửa của hai năm trước. Khi những doanh nghiệp này bị đóng cửa, sức mạnh tăng trưởng GDP cũng bị suy yếu theo.
Đó là chưa tính đến sức cản tăng trưởng của mấy “cục máu đông” – nợ xấu, tồn kho sản phẩm, tồn kho bất động sản mà đến nay vẫn chưa giải tỏa được như mong muốn.
Cần nhấn mạnh một điểm là việc thực hiện cam kết WTO. Việt Nam tham gia WTO với cam kết tiến nhanh hơn tới một nền kinh tế thị trường hoàn chỉnh. Nhưng trên thực tế, từ lúc gia nhập vào WTO, có ba điểm cho thấy Việt Nam chưa thực hiện tốt cam kết đó:
Một là, việc điều hành vĩ mô được thực hiện với không ít những giải pháp hành chính và ngắn hạn.
Hai là, khu vực tư nhân - lực lượng quan trọng nhất của nền kinh tế thị trường - bị suy yếu quá nhiều trong và sau suy thoái.
Ba là, kể từ khi gia nhập WTO đến nay, “trái tim” của nền kinh tế thị trường là hệ thống giá cả của Việt Nam vẫn chậm được “cải thiện” theo hướng thị trường một cách đầy đủ, trong không ít tình huống xử lý vẫn mang tính hành chính, phi thị trường.
Cơ sở nào để nói như vậy? Vì 4 nhóm giá quyết định nhất đều còn mang tính chất của hệ thống giá “hành chính”. Mà 4 nhóm giá này mới quyết định bản chất kinh tế thị trường của nền kinh tế. Đó là:
i) Nhóm giá năng lượng gồm than, điện, xăng dầu.
ii) Nhóm giá đất đai - nguồn lực đầu vào quan trọng bậc nhất của nền kinh tế.
iii) Giá vốn - giá tiền (lãi suất và tỷ giá).
iv) Giá lao động - tiền lương trong khu vực Nhà nước.
Cần đặt mối liên hệ nhân quả giữa một bên là những cam kết thị trường vào WTO và một bên là kỳ vọng bay lên của nền kinh tế. Chưa thực hiện đúng cam kết, với thực tế nền kinh tế thiếu ổn định, chưa bền vững chắc chắn phải có mối liên hệ bản chất.
Cần phải làm gì để xoay chuyển tình hình?
Để vực dậy một nền kinh tế suy yếu với những căn bệnh cơ cấu nghiêm trọng, không phải là việc dễ dàng. Nhưng càng để tình trạng này tồn tại lâu thì chi phí “sửa sai” sẽ càng đắt. Và nếu để quá muộn thì có thể sửa sai còn khó hơn muôn phần, kể cả bằng cách tăng chi phí, dù là vượt bậc.
Thực tế mấy năm qua cho thấy, có một điều chắc chắn: nếu “sửa sai” vẫn làm theo kiểu cũ, với cách thức và giải pháp như mấy năm qua là không được. Để thành công, không thể cứ tập trung lo cải thiện tốc độ tăng trưởng GDP nhỏ giọt theo kiểu bảo đảm thành tích “quý sau hơn quý trước” trên cơ sở mô hình tăng trưởng và cơ cấu kinh tế cũ. Để xoay chuyển tình hình, thứ nhất, phải ưu tiên cải cách cơ cấu; thứ hai là tập trung đột phá. Cách tiếp cận đột phá là phải tái cơ cấu khác hẳn.
Tái cơ cấu trên 3 lĩnh vực như hai năm qua không phải là đột phá. Tái cơ cấu các tập đoàn kinh tế nhà nước không thể là đồng khởi tái cơ cấu mấy chục tập đoàn và tổng công ty. Hoặc tái cơ cấu khu vực ngân hàng chỉ bằng cách sáp nhập các ngân hàng yếu kém thì chỉ làm tăng sở hữu chéo, nghĩa là làm cho câu chuyện trở nên xấu hơn chứ không phải là đã giải quyết triệt để vấn đề.
Do đó, giải pháp trước mắt là ưu tiên trực tiếp xử lý nợ xấu. Biện pháp chủ yếu là Nhà nước, Chính phủ nên ưu tiên trả nợ cho doanh nghiệp, khoảng 100 nghìn tỷ đồng. Khoản nợ xây dựng cơ bản lên đến hàng trăm nghìn tỷ đồng là một trong những phần cơ bản nhất của nợ xấu. 1/2 tổng số nợ xấu nằm trong nợ doanh nghiệp mà người phải gánh nợ là Chính phủ và chính quyền các cấp. Biện pháp ưu tiên mà Chính phủ phải làm, quan trọng nhất và hay nhất, giúp tạo lòng tin nhiều nhất là ưu tiên trả nợ doanh nghiệp.
Một đề xuất nữa là đột phá vào hệ thống giá - “trái tim” của hệ thống thị trường, cơ chế cơ bản để phân bổ nguồn lực đúng đắn - là cải cách 4 nhóm giá cốt lõi đang mang nặng tính phi thị trường như đã đề cập ở trên.
Giải pháp tái cơ cấu đầu tư công nên tập trung sửa Luật Ngân sách chung, đồng thời, áp dụng Luật Ngân sách hàng năm sớm nhất có thể.
Đối với tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, chỉ tập trung 2 - 3 tập đoàn “mẫu” và nên làm thật nhanh, theo cách từ trên xuống, sau đó mở rộng ra.
Tái cơ cấu ngân hàng thì tập trung giải quyết vấn đề sở hữu chéo, làm sao phải xử lý vấn đề này cho thực sự khách quan và cơ bản.
Về trung hạn, có nhiều việc cấp bách phải làm nhưng do nguồn lực thiếu, phải có thời gian để gỡ dần. Tuy nhiên, cần tập trung vào một số trọng điểm sau:
Một là, thay đổi chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài.
Hai là, ưu tiên tạo một số tọa độ đột phá chiến lược kiểu như “đặc khu kinh tế”. Đặc khu nên tập trung mở ở những vùng cửa khẩu của các vùng kinh tế trọng điểm như Quảng Ninh - Hải Phòng ở phía Bắc và Bà Rịa - Vũng Tàu ở phía Nam. Còn ở miền Trung nên mở Đặc khu Kinh tế Đà Nẵng - Chân Mây, Lăng Cô. Những tọa độ mở đặc khu để đột phá phải gắn với những vùng trọng điểm để tạo sự lan tỏa mạnh.
Tóm lại, dù ý kiến đánh giá tình hình kinh tế Việt Nam trong ngắn hạn còn khác nhau, song trong tầm nhìn dài hạn, chiến lược, Việt Nam vẫn là một tọa độ phát triển có sức hấp dẫn đặc biệt. Ngay trong năm 2013 đầy khó khăn như kể ở trên, song tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký cấp mới và tăng thêm gần 60% so với năm 2012. Con số đó nói lên một triển vọng và xác nhận niềm tin của các nhà đầu tư, rằng Việt Nam hoàn toàn có thể thoát nhanh khỏi tình trạng trì trệ hiện tại, để bứt phá và tiến vượt lên, miễn là quá trình tái cơ cấu đích thực không còn bị trì hoãn lâu hơn nữa.
Theo Tạp chí Chứng khoán Từ khóa: nền kinh tế , tái cơ cấu , tăng trưởng , GDP , nợ xấu , kinh tế , Tổ chức Thương mại Thế giới , vĩ mô , GS. , TS. Trần Đình Thiên Các tin đã đưa Đổi mới cơ chế tài chính đối với đơn vị sự nghiệp khoa học và công nghệ: Những vấn đề đặt ra Kinh tế Việt Nam 2014: Áp lực cải cách và triển vọng Không ai không thể thay thế Một chặng đường, nhiều giải pháp Cần sự chuyển biến thực sự tái cơ cấu kinh tế Yếu tố quyết định thoát bẫy thu nhập trung bình 3 ngộ nhận về kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước Hài hòa giữa hiệu quả tài chính và xã hội trong tài chính vi mô Nợ cho vay lại của Chính phủ: Đổ lỗi cơ chế khi nợ quá hạn Kinh tế đã xuất hiện dấu hiệu phục hồi Bản in Facebook Zing Me LinkHay Viết bình luận Hãy sử dụng tiếng Việt có dấu khi viết bài. Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi đăngHọ và tên: (*)
Địa chỉ Email: (*)
Tắt bộ gõ Gõ tự động Telex VNI VIQR Số ký tự còn lại: (*) Nhập mã bảo mậtTiêu điểm tài chính ĐẨY NHANH THOÁI VỐN ĐẦU TƯ NGOÀI NGÀNH
Năm 2015 là thời điểm cuối để các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) hoàn tất thoái vốn đầu tư ngoài ngành. Mặc dù, các cơ quan chức năng đã có nhiều động thái hỗ trợ và chính các DNNN đã và đang tích cực đẩy mạnh triển khai, song nguy cơ lỗi hẹn là rất lớn khi khi việc thoái vốn gặp không ít những khó khăn khách quan và chủ quan. Đọc nhiều nhất 
Lãi suất cho vay sẽ giảm trong thời gian ngắn? 
Điểm sáng lãi suất 2014 
3 ngộ nhận về kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước 
Bất động sản giá rẻ: Tranh mua, tranh bán thế nào? 
Doanh nghiệp Nhật Bản vững tin đầu tư vào Việt Nam Số 8 Phan Huy Chú, Hoàn Kiếm, Hà Nội - Tel 04.39330038, Fax: 04.38252251, Email: tapchitaichinh.btc@gmail.comGiấy phép xuất bản số 64/GP-TTĐT do Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày 01/04/2011 - Cơ quan chủ quản: Bộ Tài Chính
Powered by ePi Technologies Lên đầu trang
View the Original article
TTCK Việt Nam năm 2013 đã có những diễn biến và kết quả khả quan, trong đó, chỉ số VN-Index tăng gần 23% so với cuối năm 2012. TTCK Việt Nam được đánh giá là 1 trong những nước có mức độ phục hồi mạnh nhất thế giới với mức vốn hóa khoảng 964.000 tỷ đồng, tương đương 31% GDP. Trong năm 2014, rất nhiều các nhóm giải pháp tiếp tục được đưa ra nhằm giúp TTCK phát triển ổn định và bền vững. Đọc nhiều nhất 
Hướng dẫn thi hành Luật Thuế giá trị gia tăng và Nghị định số 209/2013/NĐ-CP 
Ngân hàng "đau đớn" vì… vàng! 
Ngân hàng tiết kiệm nhà ở có lặp lại vết xe đổ của quỹ tiết kiệm nhà ở? 
Đồng tiền… tâm linh Tình hình xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam tháng 01/2014 
Năm 2013 đi qua, để lại nhiều dấu ấn trong công tác điều hành của Chính phủ nói chung và Bộ Tài chính nói riêng, qua đó góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ thu ngân sách, ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển. Thời gian tới, dự báo tình hình kinh tế - tài chính vẫn còn gặp nhiều khó khăn, song vẫn không ít động lực và niềm tin để tin rằng sẽ “Mã đáo thành công” trong năm Giáp Ngọ 2014. Đọc nhiều nhất 
Thực hiện dự toán NSNN tháng đầu năm 2014 
Dùng hóa đơn Giá trị gia tăng giả chiếm đoạt tiền ngân hàng 
Nhìn nhận cơ hội và thách thức của Việt Nam trong TPP 
Cơ quan Tổng cục Thuế phát động đợt thi đua quý I/2014 
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân thăm và làm việc với Tổng cục Thuế 
Nhìn lại các kết quả đạt được trong nửa chặng đường Kế hoạch 5 năm (2011-2013) sẽ cho phép chúng ta xác định rõ hơn nữa những hạn chế và có những giải pháp thiết thực để thực hiện thành công các mục tiêu của Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 2011-2015 trong 2 năm còn lại. Đọc nhiều nhất 
Giải pháp tài chính tăng cường ổn định kinh tế vĩ mô 
Ngành Thuế: Tạo động lực quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ thu 2014 
Tập trung thực hiện 5 nhiệm vụ trọng tâm của ngành Tài chính trong năm 2014 (*) 
EU muốn tạo thêm việc làm trong lĩnh vực kỹ thuật số 
2013 – Năm chạy đua của các cường quốc